Miejska Biblioteka Publiczna w Koninie zainaugurowała cykl wydarzeń „OD(NOWA) Reymont”, poświęcony wielokulturowości Konina oraz inspiracjom twórczości Władysława Reymonta. Pierwszym punktem programu był spacer historyczny zatytułowany „Synagoga: świątynia Księgi – spacer żydowskimi śladami”, który odbył się w środę, 30 lipca 2025 roku.
W wydarzeniu wzięło udział ponad 60 uczestników. Grupę oprowadzał Damian Kruczkowski, dyrektor biblioteki, historyk i znawca lokalnych dziejów. Trasa wiodła przez najważniejsze miejsca związane z żydowską historią miasta.
DUCHOWE I KULTUROWE ZNACZENIE SYNAGOGI
Spacer rozpoczął się przy dawnej synagodze przy ul. Mickiewicza – zbudowanej w latach 1825–1829. Tam uczestnicy usłyszeli historię obecności Żydów w Koninie, sięgającej znacznie dalej niż XIX wiek. Kruczkowski zaznaczył, że duchowe znaczenie synagogi wynika z przechowywanych w niej zwojów Tory – po ich usunięciu miejsce traci funkcję sakralną, lecz zachowuje rolę świadectwa pamięci.
ŻYCIE CODZIENNE I TRAGICZNA HISTORIA KONIŃSKICH ŻYDÓW
Kolejnym przystankiem był plac Zamkowy oraz kamienica, w której mieszkał ostatni rabin Konina – Jakub Lipszyc (Liebschütz), zamordowany przez Niemców w 1942 roku. Wspomniano dramatyczne wydarzenie spalenia ksiąg żydowskich, które upamiętnia obraz Bajana przechowywany w bibliotece przy ul. Dworcowej.
Podczas spaceru przypomniano, że przed II wojną światową ponad 30% konińskich zakładów rzemieślniczych prowadzili Żydzi – wśród nich byli tapicerzy, kuśnierze, właściciele młynów, sklepów i drukarni.
ZACHOWANE ŚLADY – KUCZKI I MEZUZA
Grupa odwiedziła zachowane kuczki – drewniane przybudówki związane ze świętem Sukot, m.in. przy placu Zamkowym i ul. Krzywej. Zatrzymano się także przy Domu Zemełki, gdzie w 1939 roku doszło do publicznej egzekucji – to symboliczne miejsce pamięci o ofiarach wojny.
Jednym z najciekawszych momentów spaceru była opowieść o mezuzie – pojemniczku z fragmentem Tory, odnalezionym w domu przy ul. 3 Maja ponad 50 lat temu i przekazanym w 2021 roku do zbiorów biblioteki.
POSTACIE, KTÓRE TWORZYŁY HISTORIĘ KONINA
Spacer zakończył się przy dawnym gimnazjum żydowskim przy ul. Wodnej, gdzie przypomniano m.in. prof. Józefa Lewandowskiego (Izaak Lipszyc) i nauczycielkę Janinę Ryczke. Wspomniano Mojsze Kapłana, właściciela pierwszego kina w Koninie i posiadłości na Glince, gdzie odkryto pokłady węgla brunatnego.
Wśród ważnych postaci związanych z konińską diasporą żydowską byli też:
– Franka Beatus i dr Michał Strykowski – uczestnicy Powstania w Getcie Warszawskim,
– Rywka Glanc – uczestniczka powstania w getcie częstochowskim,
– Juliusz Fromm – wynalazca prezerwatywy,
– Leopold Infeld – współpracownik Einsteina,
– Magdalena Leszczyńska-Ejzen i jej córka Maria, przyjaciółka Hanny Krall.
MOZAIKA KULTUR W KONINIE SPRZED STULECI
Jak podkreślał Kruczkowski, Konin był w przeszłości tyglem kulturowym, gdzie osoby różnych wyznań współtworzyły lokalną społeczność. Choć nie była to idylla, nie odnotowano przypadków pogromów czy prześladowań.
W połowie XIX wieku w Koninie mieszkało około 2 tysiące Żydów, a na początku XX wieku stanowili oni połowę mieszkańców. Żydowską historię miasta można zgłębiać m.in. w książkach „Uporczywe echo” Theo Richmonda oraz „Cztery dni w Atlantydzie” Józefa Lewandowskiego, na podstawie której Andrzej Moś zrealizował film.
KOLEJNE WYDARZENIA W RAMACH CYKLU OD(NOWA) REYMONT
➡️ Spacer historyczny:
„Z Reymontem u Reymonda w Koninie – śladami konińskich fabrykantów”
📅 11 sierpnia 2025 r. (poniedziałek), godz. 11:00
📍 Start: Pałac Reymonda, ul. Wojska Polskiego 7
➡️ Prelekcja historyczna:
„Historia rodu Reymondów”
📅 19 sierpnia 2025 r. (wtorek), godz. 17:00
📍 Pałac Reymonda, ul. Wojska Polskiego 7
➡️ Wystawy w MBP w Koninie od 20 sierpnia 2025 r.:
• „Różne grupy etniczne w Ziemi obiecanej Reymonta i historia wielokulturowego Konina”
• „Historia przemysłowego Konina w duchu Ziemi obiecanej Władysława Reymonta”
