225 lat temu, 24 marca 1794 roku, na Rynku Głównym w Krakowie Tadeusz Kościuszko złożył uroczystą przysięgę, ogłaszając tym samym akt powstania narodowego, znanego jako Insurekcja Kościuszkowska.
Z podniesioną do góry szablą wypowiedział słowa przysięgi:
Ja, Tadeusz Kościuszko, przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu, iż powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samodzielności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę. Tak mi Panie Boże dopomóż i niewinna Męka Syna Twego.
Po uroczystej przysiędze, udał się do Ratusza i podpisał Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego. Dokument był zredagowany przez Kościuszkę przy pomocy Hugona Kołłątaja i Ignacego Potockiego. Nawoływał do walki o wolność i niepodległość Ojczyzny – informuje Anita Rossa z Muzeum im. ks. Jarzębowskiego. Jego kopia, poświadczona przez Kaspra Meciszewskiego, komisarza porządkowego województwa krakowskiego, znajduje się w licheńskiej placówce.
Oprócz wspomnianego dokumentu, w Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego w Licheniu Starym mamy kilka pamiątek związanych z powstaniem kościuszkowskim i z samym Tadeuszem Kościuszko m.in. kilka jego autografów, portret Tadeusza Kościuszki wykonany w Anglii przed jego wyjazdem do Stanów Zjednoczonych, a także pierwsze polskie pieniądze papierowe. Jak podkreśla Rossa, pierwsze polskie banknoty pojawiły się właśnie w czasie insurekcji kościuszkowskiej.
Powstanie Kościuszkowskie trwało od 24 marca do 16 listopada 1794 r. i objęło swoim zasięgiem większość dzielnic ówczesnego państwa polskiego. Najważniejsze wydarzenia, które miały kluczowe znaczenie to: wygrana bitwa pod Racławicami (4.04), ogłoszenie tzw. Uniwersału Połanieckiego (7.05), przegrana bitwa pod Maciejowicami (10.10) i rozwiązanie wojsk pod Radoszycami (16.11). Choć Tadeuszowi Kościuszce udało się zgromadzić 150 tys. rekrutów, insurekcja musiała ponieść klęskę – dodaje pani Rossa – byli oni słabo uzbrojeni, niewprawieni w walce, często z kosami, siekierami. Siły Rosji i Prus walczące z powstańcami liczyły łącznie około 120 tys. żołnierzy, należących do regularnych jednostek, dobrze wyszkolonych i uzbrojonych. Ponadto zaborcy mogli w razie czego wysłać w bój znacznie większe siły.
Muzeum ks. Józefa Jarzębowskiego MIC w Licheniu Starym jest kontynuacją utworzonego w 1925 Muzeum przy Zgromadzeniu Księży Marianów na Bielanach w Warszawie, przeniesionego po II wojnie światowej do Fawley Court w Wielkiej Brytanii, gdzie prowadziło działalność od 1953 do 2006. Placówka rozpoczęła swoją działalność w Licheniu, 2 lipca 2010 roku. Mieści się na dwóch piętrach w północnej części bazyliki. Aktualnie otwierane jest dla zwiedzających po wcześniejszym uzgodnieniu z Biurem Obsługi Pielgrzyma (lichen@lichen.pl).
