Jeszcze kilkanaście lat temu osiedlowe podwórka były pełne dzieci niemal do wieczora. Dziś coraz częściej świecą pustkami. Eksperci alarmują, że dzieci spędzają coraz mniej czasu na świeżym powietrzu, a place zabaw tracą swoją dawną rolę. Tymczasem dobrze zaprojektowana przestrzeń może ponownie stać się centrum życia osiedla i miejscem budowania relacji między mieszkańcami.
Dzieci coraz rzadziej wychodzą na podwórko
Zmieniający się styl życia sprawia, że dzieci coraz więcej czasu spędzają w domach, szkołach i przed ekranami urządzeń elektronicznych. Smartfony, komputery i napięty grafik dnia skutecznie wypierają spontaniczną zabawę na świeżym powietrzu. Jak podkreśla Monika Wróbel z Fundacji Skwer Sportów Miejskich, problem pustych podwórek i placów zabaw jest dziś coraz bardziej widoczny!
Coraz mniej dzieci spędza czas na placach zabaw i podwórkach. Wynika to z naszego stylu życia. W dużych miastach coraz więcej czasu spędzamy w budynkach i samochodach, przemieszczając się pomiędzy pracą, domem a szkołą. Czasu na przebywanie w przestrzeni zewnętrznej zostaje coraz mniej.
mówi architektka i urbanistka
Ekspertka zwraca uwagę, że współczesne rodziny coraz częściej funkcjonują w ciągłym pośpiechu, przez co spontaniczna zabawa na świeżym powietrzu schodzi niestety na dalszy plan. Problem dotyczy nie tylko największych miast. Także w mniejszych miejscowościach i osiedlach regionu coraz częściej można zauważyć puste place zabaw, szczególnie w tygodniu. A przecież jeszcze niedawno wystarczyło spojrzeć przez okno, żeby zobaczyć grupę dzieci grających w piłkę, jeżdżących na rowerach albo budujących „bazy” między blokami. Dziś częściej widać… zaparkowane samochody.
Place zabaw powinny być centrum życia osiedla!
Eksperci zwracają uwagę, że place zabaw nie powinny być traktowane jedynie jako dodatek do inwestycji mieszkaniowej. To przestrzenie społeczne, które wpływają na jakość życia całego osiedla. Dobrze zaprojektowany plac zabaw może integrować mieszkańców, zachęcać dzieci do ruchu i tworzyć naturalne miejsce spotkań dla rodzin.
Według ekspertów place zabaw powinny oferować: różnorodne formy aktywności, kontakt z naturą, miejsca do odpoczynku, przestrzeń do spotkań i integracji. To właśnie dzięki takim miejscom dzieci uczą się współpracy, komunikacji i budowania relacji z rówieśnikami. Tego nie zastąpi nawet najlepsza aplikacja czy kolejny filmik w internecie…
Ruch i zabawa są kluczowe dla rozwoju dzieci!
Autorzy poradnika przygotowanego przez Polski Związek Firm Deweloperskich przypominają, że ruch jest podstawą prawidłowego rozwoju dziecka. Brak aktywności fizycznej może prowadzić nie tylko do problemów zdrowotnych, ale również wpływać na rozwój emocjonalny i społeczny. Eksperci podkreślają znaczenie takich aktywności jak: huśtanie, turlanie się, wspinanie, obracanie wokół własnej osi.
Choć dla dorosłych może wyglądać to jak zwykła zabawa, dla dzieci jest to niezwykle ważny element rozwoju układu przedsionkowego odpowiedzialnego m.in. za koordynację ruchową i koncentrację. W praktyce oznacza to jedno – dobrze zaprojektowany plac zabaw może wspierać rozwój dziecka równie skutecznie jak część zajęć dodatkowych.
Place zabaw powinny być bardziej inkluzywne
Nowoczesne place zabaw coraz częściej projektowane są z myślą o różnych potrzebach dzieci. Mowa nie tylko o wieku, ale również o neuroatypowości czy wyzwaniach związanych z integracją sensoryczną. Eksperci wskazują, że przestrzenie powinny być:
- bardziej zróżnicowane,
- spokojniejsze akustycznie,
- podzielone na strefy aktywności,
- przyjazne sensorycznie.
To podejście określane jest jako projektowanie neuroinkluzywne. W praktyce oznacza ono tworzenie miejsc, gdzie dziecko może samo wybrać sposób zabawy i poziom bodźców. Jedne dzieci wolą ruch i intensywną aktywność, inne potrzebują spokojniejszej przestrzeni. Coraz częściej podkreśla się także, że place zabaw mają służyć nie tylko dzieciom, ale również ich opiekunom. Wygodne ławki, cień, zieleń czy miejsca odpoczynku wpływają na to, jak długo rodziny spędzają czas na świeżym powietrzu.
„Dzieci powinny mieć powód, żeby odłożyć telefon”
O znaczeniu relacji społecznych budowanych na podwórkach mówi także Magda Wnęk z pracowni topoScape.
Nasze podwórka powinny być tak zaprojektowane, aby dzieci mogły spotkać tam swoich rówieśników. Chcemy, żeby patrząc przez okno, pomyślały: ‘o, mój kolega właśnie wyszedł, może ja też odłożę telefon i razem zrobimy coś fajnego.
podkreśla architektka krajobrazu
Jak dodaje, dzieci potrzebują dziś przestrzeni, które będą bardziej zielone, różnorodne i przyjazne przez cały rok. Muszą być tak skonstruowane by zainteresować młode pokolenie do większej aktywności.
Bezpieczne place zabaw i nowe przepisy od 2024 roku
W 2024 roku weszły w życie przepisy zobowiązujące inwestorów do budowy placów zabaw przy inwestycjach wielorodzinnych liczących ponad 20 mieszkań. Regulacje określają również zasady dotyczące ogrodzeń i bezpieczeństwa przestrzeni. Eksperci zwracają jednak uwagę, że nadmierne grodzenie może ograniczać otwartość i naturalny charakter podwórek. Zamiast przestrzeni do spontanicznej zabawy powstają zamknięte strefy oddzielone siatkami i regulaminami. Według projektantów najlepszym rozwiązaniem jest tworzenie placów zabaw otoczonych zielenią i oddalonych od ruchliwych ulic, dzięki czemu dodatkowe bariery nie są konieczne.
Zielone place zabaw zamiast rozgrzanej gumy
Coraz więcej mówi się także o materiałach wykorzystywanych na placach zabaw. Popularne syntetyczne nawierzchnie z gumowego granulatu mają swoje zalety ale również wady –na przykład mocno nagrzewają się latem. Alternatywą są bardziej naturalne rozwiązania: piasek, żwir, kora, trawa czy drewniane elementy.
Eksperci podkreślają, że dzieci potrzebują kontaktu z naturą i bardziej „żywych” przestrzeni, a nie wyłącznie plastikowych konstrukcji na rozgrzanej nawierzchni. W upalne dni różnica między zielonym placem zabaw a betonową przestrzenią może być odczuwalna dosłownie.
Podsumowanie
Eksperci nie mają wątpliwości – place zabaw powinny ponownie stać się sercem osiedli i miejscem codziennego życia mieszkańców.
Dzieci potrzebują ruchu, kontaktu z rówieśnikami i naturą bardziej niż kolejnych godzin spędzonych przed ekranem. Dobrze zaprojektowana przestrzeń może wspierać rozwój dzieci, integrować społeczność i poprawiać jakość życia całych osiedli. Wiele wskazuje na to, że miasta i projektanci zaczynają to coraz lepiej rozumieć. Jak wyglądają place zabaw w Twojej okolicy?
