Kryzys zdrowia psychicznego młodzieży to dziś jedno z najpoważniejszych wyzwań społecznych w Polsce. Od czasu pandemii temat coraz częściej pojawia się w debacie publicznej, rosną nakłady na psychiatrię dziecięcą, a liczba porad i świadczeń systematycznie wzrasta. Eksperci alarmują jednak, że wciąż za mało mówi się o konsekwencjach długoterminowych. To, w jakiej kondycji psychicznej jest dziś młode pokolenie, będzie miało bezpośredni wpływ na rynek pracy, życie rodzinne i stabilność społeczną w kolejnych dekadach.
Statystyki pokazują, że kryzys zdrowia psychicznego młodzieży nie jest chwilowym zjawiskiem, lecz narastającym trendem wymagającym strategicznego podejścia.
Skala problemu: depresja, samotność i brak motywacji
Z danych przedstawianych przez ekspertów wynika, że około 30 proc. uczniów szkół średnich ma objawy depresji poważnej lub bardzo poważnej. W klasach siódmych i ósmych szkoły podstawowej ten odsetek wynosi około 20 proc.
Narodowy Fundusz Zdrowia odnotował w latach 2019–2023 wzrost wydatków na psychiatrię dziecięcą o niemal 290 proc. – z 260 mln do ponad 1 mld zł. W latach 2013–2023 pięciokrotnie wzrosła liczba pacjentów poniżej 18. roku życia realizujących recepty na refundowane leki przeciwdepresyjne – z blisko 16 tys. do prawie 85 tys.
Raport Fundacji Unaweza „Młode Głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym” pokazuje dodatkowo, że młodzi ludzie czują się samotni, mają trudności w nauce i nie akceptują siebie. Ponad połowa badanych deklaruje brak motywacji do działania. Blisko 40 proc. przyznało, że myślało o podjęciu próby samobójczej. Dane Policji wskazują, że liczba samobójstw wśród dzieci i młodzieży wzrosła w ubiegłym roku o niemal 27 proc.
Kryzys zdrowia psychicznego młodzieży a przyszłość rynku pracy
Eksperci podkreślają, że kryzys zdrowia psychicznego młodzieży nie kończy się wraz z ukończeniem szkoły. Problemy doświadczane w okresie dorastania często mają wpływ na dorosłe życie.
„Jeżeli człowiek w takim wieku, teoretycznie w najpiękniejszym okresie, czuje taki bezsens, pustkę, to jakim on będzie pracownikiem w przyszłości? Czy ci ludzie będą zakładać rodziny? A jeśli tak, to jak będą wychowywać swoje dzieci? Temat jest bardzo poważny. Trochę za mało mówimy o tym, jak strategicznie popatrzeć na pięć, 10, 15 czy 20 lat do przodu z punktu widzenia tych młodych ludzi, którzy dzisiaj są w szkołach”
ocenia Piotr Szwędrowski, prezes Fundacji Rozwoju Młodego Pokolenia
Raport OECD z 2025 roku wskazuje, że problemy psychiczne w młodym wieku zwiększają ryzyko trudności edukacyjnych oraz niepowodzeń na rynku pracy. Uczniowie zgłaszający zaburzenia psychiczne średnio o 25 proc. częściej powtarzają klasy. W niektórych krajach wskaźnik ten sięga 75 proc. Młodzi ludzie z problemami psychicznymi rzadziej zdobywają wyższe wykształcenie.
Szkoła, rodzice i odpowiedzialność dorosłych
Mimo rosnącej dostępności specjalistów w szkołach, wsparcie psychologiczne wciąż jest wykorzystywane w ograniczonym stopniu. Zaledwie jedno na 20 dzieci deklaruje, że w trudnych chwilach zwróciłoby się o pomoc do psychologa. Choć 90 proc. uczniów wie o obecności specjalisty w szkole, aż 70 proc. nigdy nie skorzystało z jego wsparcia.
Eksperci podkreślają, że odpowiedzialność nie może spoczywać wyłącznie na szkołach.
„Staramy się edukować dorosłych, żeby nie uciekali od odpowiedzialności i nie bagatelizowali tego, że coś się dzieje z ich dzieckiem. Żebyśmy się nie bali porozmawiać, ale w sposób bardziej uważny, bez telefonu i telewizora. Nawet jeżeli nasze dziecko ma problem, to nie bójmy się go przyjąć, zaakceptować, a następnie poszukać pomocy. Jeżeli odrzucimy dziecko w fazie kryzysu, to niestety jest duże prawdopodobieństwo, że już do nas nie przyjdzie. Jeżeli przeoczymy moment, gdy młody człowiek będzie chciał szukać pomocy, to niestety może się to źle skończyć”
mówi Piotr Szwędrowski
Profilaktyka i środki samorządowe
Kryzys zdrowia psychicznego młodzieży wymaga nie tylko reakcji interwencyjnej, ale przede wszystkim działań profilaktycznych. Każda szkoła ma obowiązek tworzyć programy wychowawczo-profilaktyczne, które wzmacniają odporność psychiczną uczniów.
Samorządy dysponują środkami pochodzącymi z opłat za sprzedaż alkoholu – tzw. funduszami korkowymi. W skali kraju to około 1,4 mld zł rocznie. Zgodnie z przepisami powinny być przeznaczane na profilaktykę i przeciwdziałanie uzależnieniom. Raporty Najwyższej Izby Kontroli wskazują jednak, że część tych środków bywa wykorzystywana na inne cele lub działania o niskiej skuteczności.
„Przy okazji różnych wydarzeń staramy się edukować samorządowców, że dobrze zainwestowane pieniądze w skuteczne działania profilaktyczne, najlepiej poprzedzone diagnozą potrzeb w danym samorządzie, to jest wyjątkowa inwestycja długoterminowa, wręcz najlepsza. Tylko że dzisiaj niestety patrzymy trochę zbyt krótkoterminowo”
podkreśla prezes Fundacji Rozwoju Młodego Pokolenia
Podsumowanie
Kryzys zdrowia psychicznego młodzieży to zjawisko o charakterze systemowym.
Rosnące statystyki depresji, prób samobójczych i hospitalizacji wymagają nie tylko zwiększania finansowania psychiatrii, lecz także długofalowej strategii obejmującej szkoły, rodziców, samorządy i instytucje państwowe.
To inwestycja w przyszłość społeczeństwa, rynku pracy i stabilności rodzin.
Ciekawostka
Według badań niemal połowa młodych ludzi ma skrajnie niską samoocenę, a ponad 58 proc. czuje się bezużytecznych. To dane, które pokazują, że problem dotyczy nie tylko pojedynczych przypadków, ale całego pokolenia.
