Porozumienie handlowe między Unią Europejską a krajami Mercosur od miesięcy wywołuje emocje i skrajne opinie. Dla jednych to szansa na rozwój gospodarczy i nowe rynki zbytu, dla innych – zagrożenie dla europejskiego rolnictwa, środowiska i bezpieczeństwa żywności. W natłoku uproszczonych komentarzy łatwo zgubić fakty. Dlatego warto spojrzeć na temat spokojnie, opierając się na danych i eksperckiej analizie.
Głos w tej sprawie zabrał prof. Zbigniew Karaczun z SGGW – specjalista sozologii i ekspert think tanku Żywność dla Przyszłości. Jego komentarz pokazuje, że umowa UE–Mercosur nie jest ani jednoznacznie dobra, ani jednoznacznie zła. Kluczowe jest to, jak zostanie wdrożona i jakie mechanizmy ochronne faktycznie zadziałają w praktyce.
Wiecej informacji o autorze artykułu – tutaj!
Mercosur pod lupą: szanse, zagrożenia i realia dla zdrowia, rynku i środowiska
Komentarz prof. Zbigniewa Karaczuna, profesora SGGW, specjalisty sozologa, eksperta think tanku Żywność dla Przyszłości
- Import mięsa będzie ograniczony i kontrolowany. Kluczowe kontyngenty – 99 tys. ton wołowiny (1,5% produkcji UE), 25 tys. ton wieprzowiny (0,1%) i 180 tys. ton drobiu (1,3%) – nie zagrażają stabilności unijnego rynku. Dodatkowo UE posiada klauzule ochronne, które pozwalają czasowo wycofać preferencje taryfowe w razie zakłóceń.
- Największe ryzyko dotyczy produktów niewrażliwych i środowiska. Zboża, pasze i inne towary spoza listy produktów wrażliwych nie są objęte tak silnymi zabezpieczeniami. Jednocześnie kraje Mercosur stosują 3,5 razy więcej pestycydów niż UE, w tym substancje czynne zakazane w Europie.
- Umowa osłabia narzędzia prewencji i nie chroni dobrostanu zwierząt. Brak regulacji dot. dobrostanu i ochrony lasów tropikalnych oraz ograniczenie stosowania zasady ostrożności oznaczają większe ryzyko dla środowiska, jakości żywności i bezpieczeństwa konsumentów.
Porozumienie UE-Mercosur, jak każda umowa handlowa, niesie zarówno zagrożenia, jak i szanse. Uczciwa ocena wymaga wczytania się w jego treść, a nie powielania obiegowych opinii, często nie mających nic wspólnego z rzeczywistością.
W debacie publicznej często podkreśla się ryzyko dla krajowych producentów wołowiny, wieprzowiny i drobiu. Tymczasem realne dane pokazują, że skala importu tych produktów będzie ograniczona i nie powinna zachwiać stabilnością rynku:
- Wołowina: maksymalny kontyngent 99 tys. ton (1,5% produkcji UE)
- Wieprzowina: 25 tys. ton (0,1% produkcji UE)
- Drób: 180 tys. ton (1,3% produkcji UE)
Co więcej, Unia wynegocjowała klauzule ochronne, które mają chronić rynek i rolników przed nagłym wzrostem importu – możliwe będą działania zapobiegawcze, w tym tymczasowe wycofanie preferencji taryfowych.
Słabsza ochrona dla zbóż i pasz
W przypadku produktów uznanych za niewrażliwe, takich jak zboża, pasze czy produkty rolne o niższym poziomie przetworzenia, mechanizmy ochronne są znacznie słabsze. Oznacza to, że w tych obszarach ryzyko destabilizacji rynku jest realne, szczególnie w dłuższej perspektywie. Brak twardych ograniczeń ilościowych w tych sektorach może skutkować zwiększoną konkurencją cenową, a w konsekwencji – presją na europejskich producentów.
Pestycydy i normy – wyzwanie dla bezpieczeństwa żywności
Kraje Mercosur zużywają średnio 3,5 razy więcej chemicznych środków ochrony roślin (w przeliczeniu na ilość substancji czynnej na hektar) niż wynosi średnia w UE. Mają też znacznie bardziej liberalne normy dotyczące pozostałości tych substancji w żywności i produktach rolnych. Dopuszczone są tam pestycydy zawierające substancje, których wykorzystanie zostało przez UE zabronione lub które nigdy nie były w Unii dopuszczone do stosowania. I choć ryzyko, że produkty trafiające na rynek UE będą miały zbyt wysokie zawartości pozostałości pestycydów, nie jest wysokie – muszą spełniać normy UE i będą kontrolowane – to ryzyka takiego nie da się całkowicie wykluczyć. Nierozwiązany pozostaje natomiast problem negatywnego wpływu, jaki na środowisko w krajach Mercosur wywierają tak wysokie dawki pestycydów oraz stosowanie tych z nich, które ze względów ochrony środowiska zostały w UE zabronione.
Dobrostan zwierząt i ochrona środowiska pod znakiem zapytania
Porozumienie nie rozwiązuje kluczowych problemów związanych z dobrostanem zwierząt. W krajach Mercosur dopuszczone są praktyki zakazane w UE, takie jak kurniki bateryjne, które Unia wyeliminowała już w 2012 roku. Brak jest również skutecznych zapisów dotyczących ochrony lasów tropikalnych, w tym Amazonii, oraz mechanizmów zapobiegających przemocy wobec działaczy ekologicznych – problem szczególnie dotkliwy np. w Brazylii. Te luki oznaczają, że umowa może przyczynić się do presji na środowisko naturalne, zwiększenia wylesienia oraz pogłębiania problemów z bioróżnorodnością. Trudno też oczekiwać, że wpływ produkcji rolnej na środowisko będzie poddany rzetelnej kontroli społecznej, a kierunki jej rozwoju w krajach Merkosuru będą konsultowane z obywatelami i obywatelkami.
Zasada ostrożności – ograniczone narzędzie ochrony
Porozumienie UE-Mercosur ogranicza możliwość stosowania zasady ostrożności: strony nie mogą powoływać się na nią, aby prewencyjnie blokować import kluczowych produktów, nawet jeśli ich wpływ na zdrowie lub środowisko jest niejednoznaczny lub trudny do oceny. Oznacza to mniejszą skuteczność kontroli importowanych towarów, ograniczenie kompetencji państw członkowskich oraz większą odpowiedzialność po stronie służb kontrolnych, które będą musiały reagować dopiero na potwierdzone nieprawidłowości – nie na potencjalne ryzyka.
Ostateczny bilans zależy od wdrożenia
Nie sposób w krótkim opisie wykazać wszystkich potencjalnych korzyści i zagrożeń wynikających z podpisania Porozumienia UE-Mercosur. Ostateczny bilans – czy przeważą skutki pozytywne czy negatywne – zależy nie tylko od litery prawa, ale przede wszystkim od praktycznego sposobu wdrażania postanowień umowy. Jeśli w porę zdefiniujemy istniejące zagrożenia i stworzymy procedury reagowania na nie, Porozumienie przyniesie UE korzyści. Jeśli jednak zagrożenia zlekceważymy, mogą się zmaterializować, przynosząc szkody europejskim rolnikom, niszcząc klimat i środowisko oraz zagrażając konsumentom.
O think tanku Żywność dla Przyszłości
Żywność dla Przyszłości to pionierska platforma badawczo-ekspercka, która łączy tematy zdrowia i odpowiedniego żywienia z troską o środowisko i bezpieczeństwo żywnościowe. Wśród założycieli think tanku, są: dr. hab. inż. Zbigniewa Karaczun, prof. dr hab. Ewelina Hallmann oraz Monika Borycka. Konsultantką merytoryczną jest dr Katarzyna Wolnicka. Eksperci prowadzą interdyscyplinarne badania w obszarze przyszłości żywienia oraz jego wpływu na zdrowie Polaków i środowisko naturalne.
Inicjatorem powołania think tanku jest grupa spółek DANONE, która dostarcza wiedzę w zakresie żywieniowych zachowań konsumenckich. Zaangażowanie w rozwój tej inicjatywy to kolejny etap realizacji przez spółki DANONE podwójnego zobowiązania na rzecz zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego, w tym pozytywnego wpływu na zdrowie ludzi i kondycję planety, a także strategii One Planet. One Health, w ramach której firma zachęca konsumentów do podejmowania właściwych wyborów żywieniowych – dobrych zarówno dla zdrowia, jak i środowiska.
O grupie spółek DANONE:
DANONE to światowy lider na rynku żywności. W Polsce DANONE działa w 3 obszarach istotnych dla prawidłowego żywienia: produkty mleczne oraz pochodzenia roślinnego (Danone), woda i napoje (Żywiec-Zdrój), żywienie specjalistyczne, obejmujące żywność dla niemowląt i małych dzieci oraz żywność specjalnego przeznaczenia medycznego (Nutricia Polska). Wszystkie spółki DANONE łączy podwójne zobowiązanie na rzecz zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego oraz misja niesienia zdrowia poprzez żywność tak wielu ludziom, jak to możliwe. W 9 lokalizacjach w kraju zatrudnienie znajduje prawie 3 600 osób. Pracownicy mogą rozwijać swoje kompetencje i zdobywać doświadczenie w zakładach produkcyjnych oraz różnorodnych zespołach działających w warszawskim biurze, a także w centrach kompetencji, które dostarczają rozwiązania do europejskich krajów, w których DANONE prowadzi swoją działalność. Są to Centrum Usług Biznesowych w obszarze Finansów, HR oraz Masterdata, IT&DATA HUB, a także Europejski Centrum Planowania w Katowicach. Wszystkie spółki grupy DANONE w Polsce posiadają certyfikat B Corp (Benefit Corporations). Ta prestiżowa forma weryfikacji potwierdza zaangażowanie całej grupy spółek DANONE w wykorzystanie biznesu jako narzędzia do wdrażania pozytywnych zmian społecznych i środowiskowych. Poznaj nas, odwiedzając stronę internetową www.danone.pl.
Dodatkowych informacji udziela:
Martyna Węgrzyn
Kierowniczka Działu Komunikacji Zewnętrznej, grupa spółek DANONE
Martyna.wegrzyn@danone.com, tel. 509 058 025
Ciekawostka
Zasada ostrożności, będąca jednym z fundamentów unijnej polityki ochrony zdrowia i środowiska, została wpisana do prawa UE już w latach 90. XX wieku. To dzięki niej Europa zakazała wielu substancji chemicznych, zanim udowodniono ich pełną szkodliwość. W przypadku umowy UE–Mercosur jej rola została znacząco ograniczona, co czyni to porozumienie jednym z najbardziej dyskutowanych w historii unijnej polityki handlowej.
