Parlament Europejski poparł wyznaczenie nowego pośredniego celu klimatycznego dla Unii Europejskiej. Do 2040 roku emisja gazów cieplarnianych ma zostać zredukowana o 90 proc. w porównaniu z poziomem z 1990 roku. Decyzja ta wpisuje się w długofalowy plan osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku. Stanowi jeden z kluczowych elementów europejskiej polityki klimatycznej. Jednocześnie wzbudza ona intensywną debatę polityczną i gospodarczą.
Dotychczasowe cele i realne postępy
Pierwszym istotnym etapem na drodze do neutralności klimatycznej jest redukcja emisji o 55 proc. do 2030 roku względem poziomu z 1990 roku. Z danych Europejskiej Agencji Środowiska wynika, że w latach 1990–2023 emisja netto w UE spadła o 36 proc. Prognozy wskazują jednak, że przy obecnie wdrażanych politykach państw członkowskich do 2030 roku redukcja może wynieść około 47 proc., czyli poniżej przyjętego celu.
Nowa reforma prawa klimatycznego została przyjęta w Parlamencie Europejskim większością 413 głosów przy 226 głosach sprzeciwu. Zakłada ona wprowadzenie większej elastyczności dla państw członkowskich oraz możliwość częściowego wykorzystania tzw. kredytów węglowych. Od 2036 roku do 5 punktów procentowych redukcji emisji netto może pochodzić z inwestycji proklimatycznych realizowanych poza granicami UE.
System ETS i jego rozszerzenie
Kluczowym narzędziem unijnej polityki klimatycznej pozostaje system handlu uprawnieniami do emisji (ETS), oparty na zasadzie „kto zanieczyszcza, ten płaci”. Elektrownie, elektrociepłownie oraz przemysł energochłonny muszą nabywać uprawnienia do emisji każdej tony dwutlenku węgla. Mechanizm ten ma zachęcać do inwestowania w technologie niskoemisyjne.
Planowane rozszerzenie systemu, określane jako ETS2, obejmie emisje ze spalania paliw w budynkach oraz w transporcie drogowym. Parlament Europejski poparł przesunięcie terminu jego wdrożenia z 2027 na 2028 rok.
Zgodnie z propozycją nowego wieloletniego budżetu UE na lata 2028–2034. Wpływy z systemu ETS mają stać się jednym z nowych źródeł dochodów unijnego budżetu. Komisja Europejska proponuje, aby 30 proc. dochodów z istniejącego ETS trafiało bezpośrednio do budżetu UE. Co może oznaczać średnio około 9,6 mld euro rocznie.
Rozdrobnienie polityk klimatycznych może osłabić skuteczność UE
Analitycy zwracają uwagę, że po 2030 roku architektura polityki klimatycznej UE powinna stać się prostsza i bardziej elastyczna. Ich zdaniem nadmierne rozdrobnienie regulacji oraz mnożenie wyjątków w istniejących mechanizmach może prowadzić do wzrostu kosztów i spadku efektywności systemu.
Zmiany i odstępstwa w przepisach, a także opóźnienia w redukcji emisji w niektórych sektorach mogą pogłębiać podziały w unijnej architekturze klimatycznej. W efekcie rosną koszty utrzymania systemu, a kontrola nad emisjami staje się mniej przejrzysta. To może osłabić wiarygodność UE wobec inwestorów i partnerów międzynarodowych.
Eksperci podkreślają, że polityka klimatyczna jest najbardziej skuteczna wtedy, gdy redukcje emisji zachodzą tam, gdzie przynoszą największy efekt klimatyczny przy najniższych kosztach. Rozproszony system regulacyjny utrudnia jednak efektywną alokację środków, na przykład w obszarze czystej energii.
Ujednolicenie systemu – potencjalne konsekwencje cenowe
Zdaniem analityków rozwiązaniem mogłoby być stopniowe ujednolicanie polityk klimatycznych w całej UE. Kontrolowana konwergencja instrumentów mogłaby ograniczyć złożoność systemu i zwiększyć jego przewidywalność dla przedsiębiorstw.
Jednak szybkie rozszerzenie jednolitego systemu opłat klimatycznych na sektory dotychczas nieobjęte kosztami emisji CO₂ mogłoby prowadzić do wyraźnych wzrostów cen. W analizach wskazuje się, że gdyby obecna cena uprawnień do emisji z systemu ETS została zastosowana do produktów rolnych, cena wołowiny mogłaby wzrosnąć nawet dwukrotnie. Tego rodzaju zmiany niosą za sobą istotne konsekwencje społeczne oraz ryzyko napięć politycznych.
Kontekst międzynarodowy i dalsze kroki
Debata nad nowym celem klimatycznym toczy się w czasie zmian politycznych poza Europą. W Stanach Zjednoczonych zapowiedziano deregulację w obszarze polityki klimatycznej oraz ograniczenie wcześniejszych zobowiązań środowiskowych. W tym kontekście UE podtrzymuje ambicję osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku.
Parlament Europejski zaznaczył, że Komisja Europejska będzie co dwa lata dokonywać przeglądu postępów w realizacji celu. W ocenie brane będą pod uwagę aktualne dane naukowe, rozwój technologii, konkurencyjność przemysłu oraz poziom cen energii. W razie potrzeby możliwa będzie korekta obowiązujących regulacji, w tym celu na 2040 rok.
Ciekawostka
Unia Europejska odpowiada obecnie za około 7–8 proc. globalnych emisji gazów cieplarnianych. Największym emitentem pozostają Chiny z udziałem przekraczającym 30 proc., a następnie Stany Zjednoczone z poziomem około 13–14 proc. Oznacza to, że skuteczność globalnej polityki klimatycznej zależy nie tylko od działań UE, lecz także od decyzji podejmowanych przez największe gospodarki świata.
